Duizenden pennen zijn leeg geschreven over het onderwerp leiderschap. Het wordt behandeld in meters managementliteratuur. Maar wat het is? Niemand die leiderschap volledig in de vingers heeft, wat generaties goeroes ook mogen beweren. Leiderschap is in ieder geval ingewikkeld, bestaat uit veel elementen en het is grotendeels afhankelijk van de context. Wat in de ene situatie extreem productief leiderschap is, slaat een half jaar later kansloos dood. Een leider die succesvol is binnen de ene organisatie, slaat nog geen deuk in een pakje boter in een andere organisatie. 

En toch kijken medewerkers naar hun leiders voor de antwoorden op de grote vragen die leven binnen en buiten de onderneming. Prevaleert intern of extern? Het klantbelang of het belang van de medewerker? Wat is belangrijker: de aandeelhouder of het milieu? Het zijn de keuzes in deze dilemma’s die uiteindelijk het leiderschap definiëren. Echte leiders zijn getransformeerd van baas tot baken. Echte leiders delen 13 eigenschappen, zoals duidelijk werd in deze interviewserie.

#1. Bescheidenheid

De leider van nu kent zijn plaats. Bescheidenheid is helemaal terug als deugd na de jaren waarin leiders boven zichzelf uitstegen. Peter Blom, de ceo van de volkomen onverdachte Triodosbank en moreel leider van de wedergeboorte van de financiële sector, zegt het zo: “Leiderschap is zo overschat,  leiderschap is iets dat je gegund wordt.” Leiders zijn passanten. Ze hebben een beperkte houdbaarheidsdatum. Echte leiders weten dat en zien dat als de bron voor hun bescheidenheid. 

#2. Draagvlak

Echte leiders zoeken naar draagvlak. Ze beseffen dat actieve en welwillende steun voor hun leiderschap het allerbelangrijkste is. Macht is uit, draagvlak is in. Sterker nog, er zijn ceo’s die stellen dat de grens van hun mandaat samenvalt met de grootte van het draagvlak. Leiderschap is het doen van voorstellen waarvan je weet dat er draagvlak voor is. Pushen werkt niet. Echte leiders overtuigen.

#3. Vertrouwen

Vertrouwen is een sleutelwoord voor echte leiders. De leider is zo effectief als het vertrouwen in hem groot is. Vertrouwen is breekbaar, weten zij. Daarom managen zij expliciet de verwachtingen. Echte leiders geven ook duidelijk aan waar hun grenzen liggen. Leiders die groepen mensen leiden, geven slechts een zetje aan iets dat groter is dan zijzelf. Dus zijn ze transparant over de eigen ambities, de keuzes, en ook steeds vaker delen echte leiders hun twijfels. Zij koesteren vertrouwen. Maar ze geven het ook. Gul, genereus. De worsteling die het verlies van controle betekent als zij vertrouwen geven, houden ze binnenskamers. Voor zichzelf. 

#4. Visie 

Dagelijkse dilemma’s lossen echte leiders op met één woord: visie. Feike Sybesma, de alom gerespecteerde ceo van DSM, noemt het zelfs de grondwet bij de reconciliation of dilemma’s. Voor echte leiders is de visie groter dan zijzelf zijn. Het is ieders – en dus ook hun eigen – houvast. En dat kan alleen als de visie meer is dan een document, reikt voorbij de waan van de dag. Het is het drijfanker waarmee echte leiders koers houden. 

#5. Onafhankelijk

Een echte leider koestert zijn onafhankelijkheid. Zowel in zijn rol als in zijn hoofd. Alleen dan kan zijn rol als bemiddelaar tussen alle conflicterende belangen vervullen. Alle stakeholders zijn belangrijk. Echte leiders zijn onafhankelijke denkers met ruggengraat. Die binnen de grenzen van hun draagvlak eigen afwegingen maken. En daar voor staan.

#6. Driehoeksdenker

Echte leiders bewaren het evenwicht. Iedereen wil wat van ze en ze zoeken daarom hun leiderschap vanuit het eigen kikkerperspectief. Zij bewaren het evenwicht tussen de verschillende stakeholders, tussen de verschillende doelstellingen en tussen de lange en de korte termijn. Of tussen ondernemerschap en management. Het zijn maar een paar assen waarop een leider zich moet manifesteren. Een vuistregel van Cees ’t Hart, ceo van FrieslandCampina: “Denk in driehoeken”. Want een driehoek is altijd in evenwicht.

#7.Verbindingskracht

Echte leiders bewaren het evenwicht door te verbinden. Zij verbinden moeiteloos mensen, groepen, belangen en zelfs dilemma’s. Verbinden doet een echte leider onder meer door het succes aan anderen te gunnen en de fouten zelf te maken. 

#8. Het team als powertool

De powertool van een leider is zijn team. Hoe groter een organisatie, hoe kleiner de relatieve directe invloed van een leider. Het team van een leider past als een maatpak. “Het moment om invloed uit te oefenen op de hele organisatie is als je nieuwe mensen aanstelt.” En ja, daarbij speelt intuïtie een belangrijke rol. Echte leiders vrezen de eigen onderbuik niet als het gaat om mensen.

#9. Succes zit in de uitvoering 

Succes is er pas als de uitvoering is geslaagd. Echte leiders weten hoe ze van een idee, via draagvlak naar een organisatie komen die ook slaagt in de opzet. Echte leiders beginnen bij het ‘wat’, dan het ‘waarom’ en dan het ‘wie’. Zij nemen daarna een adempauze, om de mensen en de organisatie te laten wennen aan de veranderingen, aan de plannen. Pas daarna – en niet eerder - gaat de echte leider aan de slag met het ‘hoe’. Daarmee voorkomt hij dat de vragen rondom de uitvoering telkens weer de ‘waarom’- en ‘wat’-vragen gaan spelen. Die zijn de doodsteek voor elke verandering.

# 10. Voorspelbaar

Echte leiders nemen voorspelbare beslissingen. Sáái. Maar om te excelleren in het verbinden en het vinden van draagvlak is het noodzakelijk. Net als voor het team, voor de werknemers en voor de kracht van de uitvoering. Voorspelbaarheid komt voort uit de visie. Maar te veel voorspelbaarheid is ook niet goed: er moet wel ruimte blijven voor onverwachte vernieuwing. Een dun lijntje. Naarmate de visie dieper in het DNA is verankerd, ontstaat er meer ruimte voor improvisatie. Het is de paradox van de stabiliteit, waarvan echte leiders zich bewust zijn. 

#11. Communicator

Nog zo’n powertool van leiders: communicatie. Geen vaardigheid is zo belangrijk. Het gebruik van de juiste woorden, van aansprekende en motiverende beelden en catchy oneliners is tegenwoordig onontbeerlijk. Leiders zoeken het directe gesprek en proberen echte indrukken op te doen. Ver voorbij de mail, social media en massamedia. 

#12. Klein gebleven

Echte leiders blijven dicht bij de business. Alleen dan snappen ze de dilemma’s van hun medewerkers die ze in hun dagelijks functioneren tegenkomen. Ze moeten snappen wat er gebeurt. Ondanks de andere levensstijl die succesvolle leiders krijgen – denk maar aan de beschermende muur van secretaresses en stafafdelingen die meegroeien met elke organisatie – verplaatst hij zich in het dagelijks leven van zijn medewerker. 

#13. The x-factor

Meters managementliteratuur. Duizenden pennen leeg geschreven. En nu dit stukkie. En toch is er iets dat ontbreekt dat leiders tot echte leiders maakt. De X-factor. Zij zijn krachtig, rustig, beheerst, stralen op zo’n manier vertrouwen uit dat het ook makkelijk is om ze te vertrouwen. Ze communiceren helder, hebben goed nagedacht over de eigen zwakke punten. Ze kunnen mensen goed teleurstellen. Maar incasseren zelf ook, zijn kwetsbaar, zonder slachtofferschap. Echte leiders zijn een paradox. Zij tonen in hun kwetsbaarheid kracht, overtuigen daarmee en binden mensen aan zich. Want alleen leiders die duidelijk weten waar ze voor staan en helder hebben waar het naartoe moet, kunnen zichzelf ter discussie stellen. Dat is tastbaar zelfvertrouwen.