Het aantal burn outs is de laatste jaren fors gestegen. Maar liefst 15 procent van de Nederlandse vrouwen zegt een burn out te hebben of te hebben gehad. Twee jaar geleden was dit nog 9,4 procent. Het aantal opgebrande of overspannen mannen steeg in diezelfde periode van 6 naar 9 procent. Dit blijkt uit het Nationaal Salaris Onderzoek van universiteit Nyenrode en carrièresite Intermediair. 

Leestip!

 

Wat niet iedereen weet, is dat een ernstige burn out littekens kan na laten. Wetenschappelijk bewijs hiervoor heeft Bart Oosterholt van de Radboud Universiteit. In zijn promotieonderzoek onderzocht hij de langetermijneffecten van een burn out. Patiënten werden niet alleen vlak na de diagnose gezien maar ook anderhalf jaar later. Op dat tweede tijdstip, na afronding van hun psychologische behandeling en weer aan het werk, gaven de ex-burn out-patiënten nog steeds aan cognitieve problemen te hebben, zoals: concentratieproblemen en een slecht geheugen, maar ook mogelijkheden op het gebied van: 

  • Taal
  • Oriëntatie
  • Aandacht 
  • Het vermogen om problemen op te lossen 
  • Concepten te vormen 
  • Dingen voor je te zien
  • Rekenen
  • Lezen
  • Schrijven
  • Plannen maken
  • Initiatieven nemen 

Werknemers gebruiken hun cognitieve vaardigheden voortdurend. De resultaten van medewerkers die een burn out (hadden) op de cognitieve tests (onder andere werkgeheugen en reactiesnelheid) waren nog steeds iets slechter dan die van gezonde personen, al kostte het maken van de tests hen niet langer meer moeite. Ook was hun cortisolniveau na deze periode genormaliseerd. De uitkomsten laten zien dat goed herstellen van een burn out essentieel is voor de terugkeer naar werk en het goed functioneren in de huidige of nieuwe functie.

Leestip!

Littekens door burn out nu bewezen

Is de uitkomst uit het onderzoek nieuw? Ja, want tot voor kort was hiervoor geen bewijs. Promovendus Oosterholt zocht in zijn onderzoek naar bewijsmateriaal. Hij bekeek mensen met een burn out vlak na de diagnose en ruim anderhalf jaar later. Ook bekeek hij het stressniveau van mensen. Dit deed hij door het onderzoeken van cortisol, het belangrijkste stresshormoon. Mensen met een burn out zouden een verlaagd cortisolniveau hebben bij het opstaan. Ook scoren ze minder goed op functies zoals werkgeheugen en reactiesnelheid, verklaart Oosterholt. Het maken van de tests blijkt hen meer moeite te kosten dan wanneer gezonde personen de test maken.

Leestip!

Preventie en herstellen bij burn out van belang

De promovendus onderstreept het belang van preventie op de werkvloer en waarschuwt medewerkers en werkgevers voor het wegstoppen van klachten van burn out. Het is belangrijk om goed naar de eerste signalen van een burn out te luisteren en te herstellen van een burn out.

Leestip!

Toenemende stress is onder te verdelen in negen fasen:

Fase #1 Met tegenzin naar het werk

Je medewerker is zich nog niet bewust van een verstoord evenwicht. Wel is er een onderliggend gevoel dat de inspanning om voldoening te krijgen steeds groter wordt. Dit gevoel blijft voortdurend op de achtergrond aanwezig. Het verstoorde evenwicht uit zich in tegenzin om naar het werk te gaan, overgevoelig raken en eerder ruzie of conflicten krijgen. Je medewerker neemt het werk mee naar huis. Door dit alles raakt zijn of haar thuissituatie ook gespannen. Er ontstaat het gevoel tegen de klok te moeten werken en tevens gevoelens van falen. De weerstand vermindert met als logisch gevolg dat er verkoudheden en griepjes optreden.

Fase #2 Werk geeft geen voldoening meer

Je medewerker wordt zich bewust van een groter wordende inspanning. Voldoening na het werk is er niet meer. Na de inspanning voelt je medewerker negatieve emoties. Het lichaam gaat reageren met negatieve prikkels. Voor het onprettige gevoel zoekt hij compensatie. Dit uit zich ook in gedrag. Hij/zij weet van geen ophouden en gaat steeds solistischer werken. Vermoeidheid wordt genegeerd. Er is geen ruim

Herstellen van burnout belangrijk

te voor ontspanning meer en het gevoel van uitputting is nabij. Dit wordt ook nog in de hand gewerkt door slecht slapen. In het handelen wordt je medewerker krampachtiger. Hij/zij reageert moeilijk op onverwachte gebeurtenissen of reageert rigide. Lichamelijk ontstaan nek-, schouder- en hoofdpijn-, maag- en rugklachten. De eetlust wordt mogelijk minder, de behoefte aan genotmiddelen groter. 

Fase #3 Betrokkenheid neemt flink af

Je medewerker reageert op de onprettige gevoelens met een soort verzet. Hij/zij vertoont verminderde betrokkenheid bij het werk en minder respect voor je omgeving. Het gevoel naar mensen verdwijnt, je medewerker toont vermijdend gedrag naar klanten en collega's, geeft anderen de schuld van fouten en is steeds meer afwezig, ook in lichamelijke zin. 

Fase #4 Afknappen en ziekmelden

Hij/zij kan en wil niet meer werken en meldt zich ziek. Misschien wil hij/zij zelfs ontslag nemen en op zoek naar ander werk. Het afhaken uit zich in enerzijds schuld- en schaamtegevoelens. Je medewerker voldoet immers niet meer aan de verwachtingen van zijn/haar omgeving. Anderzijds vertoont hij/zij in onverschilligheid en vermijdend gedrag. Hij/zij sluit zich af en heeft last van algehele malaise. Je medewerker meldt zich met uiteenlopende klachten bij de huis/bedrijfsarts.

Fase #5 Herstel burn out blijft tegen verwachting uit 

Het schuldgevoel van je medewerker hierover neemt toe. Hij/zij blijft somber, wil alleen nog maar slapen en zoekt allerlei compensatie zonder daar voldoening uit te krijgen. Hoewel nog (lang) niet beter, meldt je medewerker zich meer malen beter, uit schaamte.

Fase #6 Balans opmaken

"Heb ik wel de juiste baan of werkgever?" In deze fase raakt je je medewerker misschien in conflict met zichzelf en zijn omgeving. Hij/zij is uit balans en weet niet meer welke weg in te slaan. Nog steeds voeren sombere gevoelens de boventoon.

Fase #7 Ziektebesef dringt door

Je medewerker beseft zich dat hij/zij ziek is en niet alleen maar moe. Hij/zij gaat nu tijd steken in zelfzorg. Denk aan het ontplooien van prettige activiteiten, zelfonderzoek en dingen doen die de levensenergie bevorderen in plaats van afbreken. Het gevoel van voldoening komt hierdoor terug, herstel treedt langzaam in, energie komt langzaam terug. Belangrijk is dat je medewerker in deze fase nog niets forceert, alles is immers gericht op herstel.

Fase #8 Een daad stellen

Je werknemer laat weten wanneer hij/zij van plan is weer terug te keren op het werk of besluit afscheid te nemen van het werk. Misschien kiest hij voor een andere werkgever of zelfs een ander beroep.

Fase #9 Wennen aan de nieuwe situatie 

De werkomgeving reageert op de andere manier van werken. Wanneer je werknemer van beroep is veranderd kan hij het moeilijk krijgen. Het verlaten van het oude beroep kan gepaard gaan met gevoelens van rouw. Na hersteld te zijn, kan de angst voor een nieuwe burn-out nog regelmatig de kop op steken. 

Bron: Vademecum Psychosociale Informatie
Beeld: Getty Images