Macht doet rare dingen met mensen. We weten het. Macht corrumpeert, macht verandert de hormoonspiegels en macht leidt tot een onstilbare seksdrive. Dominique Strauss-Kahn, de machtige IMF baas struikelde over zijn nevenactiviteiten met kamermeisjes en te jonge prostituees. Silvio Berlusconi, mediamagnaat en premier van Italië, zocht en vond zijn Waterloo op een bunga-bunga party. 

In het klein zijn het onze eigen leidinggevenden die aan dit soort verleidingen blootstaan. Managers hebben een secretaresse, misschien zelfs wel een echte staf. De bonussen prikkelen maniakaal gedrag en belonen risico’s. Dingen worden voor ze geregeld en ze worden ingevlogen als de beslissing moet worden genomen. Soms geloven ze in hun eigen exceptionele kwaliteiten en ontsporen. De narcistische aanleg, het egocentrisme, de zelfingenomenheid opgetopt met een gebrek aan empathie, spelen allen een rol. 
Dit zijn de signalen waaraan u uw gestoorde leidinggevende herkent. Bij drie of meer is het prijs.

#1. Emotionaliteit 

Het zijn veranderingen in gedrag die zich langzaam manifesteren. Leidinggevenden die van het pad afraken zijn vaak prikkelbaar. Hun emoties en agressie liggen dicht onder de oppervlakte en zijn zichtbaar voor eenieder. Het verlies aan decorum en zelfbeheersing in de ‘eigen’ omgeving begint op te vallen. De laag beschaving over de primaire emoties erodeert. 

#2. Afsluiten

Die vroeger zo empathische leider – een echt mensenmens – verliest langzaam het vermogen om zich in te leven. Of wil het gewoon niet meer. Het kost tenslotte energie en kostbare tijd. Wanneer de kilte en de extreme afstandelijkheid indalen, is dit een veeg teken dat de macht naar het hoofd stijgt. 

#3. Wantrouwen

Vaak is die kilheid het begin van een lichte mentale storing. Paranoia ligt op de loer. Advies wordt in de wind geslagen en wantrouwen lijkt de primaire houding te worden. Adviseurs worden niet meer vertrouwd. De man of vrouw aan de top trekt zich terug in de eigen negatieve tunnelvisie. 

#4. Rigiditeit

Het lijkt bijna een bewijs uit het ongerijmde. Maar macht kan niet alleen naar het hoofd stijgen. Het kan ook verlammen. Leiders die deze kant van de medaille krijgen opgespeld vervallen in overdreven voorzichtigheid en extreme rigiditeit. De weerstand tegen veranderingen begint absolute trekken te vertonen.

#5. Samenwerken voor de schijn

Veel leiders die onder druk staan en overtuigd zijn van de eigen waarheid vervallen in gedrag waarbij er in de openbaarheid samenwerking wordt gepredikt en inspraak hogelijk wordt gewaardeerd. En als iedereen dan zijn zegje heeft gedaan, drukt hij toch door wat hij zelf wil. Hij treedt solistisch op en probeert in zijn eentje draagvlak te creëren. 

#6. Arrogant

Leiders worden arrogant. Een beetje hoort erbij. Maar als het zelfvertrouwen opgeblazen wordt en het gevoel van eigenwaarde het contact met de realiteit verliest dan gaat het mis. De arrogantie vertaalt zich in vrijpostig gedrag. De grenzen van het betamelijke worden opgezocht en steeds vaker overschreden. Die grensverleggende gedragingen gelden in de persoonlijke omgang (denk nog even aan DSK), maar zijn ook steeds vaker terug te zien in de zakelijke beslissingen. Het oordeelsvermogen raakt aangetast door het geloof in de eigen excellentie.

#7. Kijk mij!

Leiders waarvan het ego groeiende is zoeken het toneel. Willen de hoofdrol. Ze gedragen zich in groepen dominant, hebben een drukke aanwezigheid, praten veel en luisteren slecht. De ego-maniak staat op. Medewerkers werpen elkaar steeds vaker veelbetekenende blikken toe en schamen zich een beetje. 

#8. Niemand begrijpt me…

Het lijkt een pick up line van een verlopen whiskydrinker. Maar het is het signaal dat een manager is gaan geloven in zijn eigen onfeilbare creatieve, excentrieke en onnavolgbare denkwijze. Wanneer de ideeën te briljant voor gewone stervelingen worden is dat een veelbetekenende aanwijzing. 

#9. Ik ben de beste…

Perfectionisme leidt tot resultaten. Maar als een leidinggevende zich mengt op een detailniveau waar iemand met overzicht niks te zoeken heeft, is er iets mis. Het onvermogen om afstand te nemen kan erop duiden dat in het hoofd van de baas geen enkele medewerker goed genoeg is. 

#10. Borstklopperij en behaagzucht

Natuurlijk, leiders zijn net mensen en willen ook waardering voor hun inspanningen, hun inzet en hun prestaties. En leiders hebben de resultaten van een hele groep om mee te pronken. En een beetje is niet erg. Maar als het snel toeneemt en de baas steeds vaker de eer opstrijkt, dingen zo manipuleert dat hij bewonderd zal worden in het openbaar, dan is dat een rode vlag. Het strelen van het eigen ego is dan belangrijker geworden dan het resultaat.