Beeld: Getty Images

1. Wat doet een klokkenluider eigenlijk?


Een klokkenluider is een werknemer (óók zzp’er, vrijwilliger, flexwerker en stagiair) die zijn/haar vermoedens van illegale of immorele praktijken extern bekend maakt aan personen die daar mogelijk actie tegen zouden kunnen ondernemen. Het gaat hierbij om praktijken die plaatsvinden onder de verantwoordelijkheid van de werkgever en waarmee een groot maatschappelijk belang gemoeid is. 

2. Wat zijn voorbeelden van klokken luide(n)(rs)?


Bij klokken luiden kaart iemand misstanden aan met betrekking tot een gevaar voor de gezondheid, schending van wet- en regelgeving en het misleiden van de overheid en/of politiek. Klokkenluiders die de afgelopen jaren het nieuws haalden, zijn o.a. Fred Spijkers en Ad Bos. Omdat er destijds nog geen wettelijke klokkenluidersregeling was, werden ze benadeeld. Zo werd Spijkers na een melding over ondeugdelijke landmijnen door het ministerie van Defensie gekwalificeerd als politiek crimineel en een psychiatrisch geval en Bos werd beticht van bouwcorruptie en eindigde wegens financiële schulden in een caravan.

3. Wat doet het Huis voor klokkenluiders? En voor werkgevers?


Voor werknemers: 
Het Huis voor klokkenluiders in Utrecht  is opgezet om klokkenluiders beter te begeleiden en te beschermen als ze aan de bel trekken bij misstanden binnen hun bedrijf. Op verzoek van de klokkenluider doet het huis onderzoek naar maatschappelijke misstanden. Ook doet het huis aanbevelingen om problemen op te lossen. Het gaat uitdrukkelijk om maatschappelijker misstanden. Het is niet de bedoeling dat werknemers bij het Huis aankloppen voor een persoonlijk conflict met hun werkgever.

Voor werkgevers:
Als werkgever kun je bij het Huis terecht voor voorlichting over het organiseren van een veilige meldcultuur en integere organisatiestructuur. Het bevorderen van een bedrijfscultuur waarbinnen misstanden worden voorkomen, is de verantwoordelijkheid van de werkgever. Het getuigt van goed werkgeverschap om maatregelen te treffen die de kans op incidenten verkleinen en risico’s verminderen. Denk aan goede afspraken met de bedrijfsarts, de vertrouwenspersoon en de functionaris waarbij intern veilig gemeld kan worden. Duidelijkheid over ieders rol is belangrijk. Met goede onderlinge afspraken kun je ziekteverzuim, onrust op de werkvloer en reputatieschade voorkomen.

4. Wat als één van mijn werknemers misstanden meldt bij Het Huis? 


Werknemers moeten misstanden eerst intern bij hun leidinggevende melden, voordat ze er mee naar buiten treden. Zonder toestemming wordt de naam van deze werknemer niet meegedeeld aan de werkgever. 

5. Ben ik als werkgever verplicht om mee te werken aan onderzoek?


Ja. Het onderzoek naar een melding start binnen 6 weken als het verzoekschrift van je (oud) werknemer aan de eisen voldoet en er goede reden is om onderzoek te doen. Tijdens het onderzoek word je als werkgever ook gehoord. Tip: Schakel een advocaat in voor advies. De advocaat kan aangeven op welke wijze moet worden omgegaan met de rechtspositie van je klokkenluider. Als werkgever ben je verplicht de melder in de gelegenheid te stellen commentaar te geven op de uitkomsten van het onderzoek van het Huis voor Klokkenluiders. Ook moet je kenbaar maken op welke wijze je gevolg zal geven aan de aanbevelingen uit dit onderzoek.

6. Kan ik zelf een regeling opstellen voor melding van misstanden?


Met ingang van 1 juli 2016 moet je als werkgever van meer dan 50 werknemers
een klokkenluidersregeling hebben. Hierin staat hoe je als werkgever omgaat met meldingen van een vermoeden van een misstand. 
Had je al vóór 1 juli 2016 een dergelijke regeling, dan moet deze worden aangepast aan de nieuwe wet. In deze interne klokkenluidersregeling moet sowieso worden opgenomen:
1. op welke manier met de interne melding wordt omgegaan
2. wanneer er  sprake is van een misstand (met als uitgangspunt de wettelijke definitie daarvan)
3. bij welke functionaris een interne melding gedaan moet worden
4. dat je vertrouwelijk met de melding omgaat als de melder aangeeft dat hij dat wil
5. dat je werknemer een adviseur in vertrouwen mag nemen om advies in te winnen

Ook ben je als werkgever verplicht om iedereen die bij je werkt schriftelijk of digitaal te informeren over genoemde punten. Je moet hen informeren over de omstandigheden waaronder zij extern een melding kunnen doen, en over de rechtsbescherming bij een melding. Houdt u er ook rekening mee dat de ondernemingsraad (OR) instemmingsrecht heeft op de interne meldregeling. Het is dus verstandig om de OR zo vroeg mogelijk te betrekken bij de totstandkoming van de regeling.

7. Mag je een klokken luidende werknemer ontslaan?


Als je werknemer de melding op een goede manier doet, mag je hem of haar niet benadelen. Je mag je werknemer dus niet ontslaan of op een andere functie plaatsen.