Beeld: Getty Images

Met omscholing of vervroegd pensioen bij zware beroepen voorkom je dat werk veel gezondheidsschade toebrengt. Dat stelt gezondheidseconoom Bastian Ravesteijn  die deze maand promoveerde op een studie naar de gezondheidsverschillen tussen arm en rijk.

Minder lang leven als gevolg
Het gezondheidseffect van een jaar fysiek zwaar werk op latere leeftijd is vergelijkbaar met het effect van maar liefst zestien maanden ouder worden. 
Voor het hebben van beperkte controle over de dagelijkse bezigheden op het werk - wat vaak voorkomt bij zware beroepen - is het effect zes maanden.
Langer doorwerken betekent dat mensen met deze zware beroepen langer worden blootgesteld aan effecten van werken die de gezondheid schaden, juist op een leeftijd waarop dat werk hen het zwaarst valt. 

#1 U onderzocht data over werk en gezondheid in Nederland en Duitsland waar mensen tot 29 jaar werden geobserveerd. Wat is uw conclusie? 

“Een algemene verhoging van de AOW-leeftijd is voor de groep met zware beroepen nadeliger dan voor mensen in lichtere beroepen. Omscholing of vervroegde uittreding bij zware beroepen is daarom gewenst.”

#2 Want zwaar werk leidt tot gezondheidsproblemen? 

“Mensen met laag gewaardeerde beroepen rapporteren in Nederland drie keer zo vaak een slechte gezondheid dan mensen met hoog gewaardeerde beroepen. Hun sterftecijfer is tweemaal zo hoog en ze raken tweemaal zo vaak arbeidsongeschikt. Als mensen met een zwaar beroep twee jaar langer moeten doorwerken, dan is dat een relatief groter aandeel van hun resterende verwachte levensduur na pensionering. Daarnaast vinden we inderdaad een negatief effect van fysiek zwaar werk en beperkte controlemogelijkheden op het werk vanaf het 55e levensjaar.” 

#3 Welke beroepen zijn het zwaarst? 

“Op basis van mijn onderzoek kon ik een lijst met 320 beroepsgroepen opstellen, gerangschikt naar de mate van gezondheidsbelasting. De fysiek zwaarste beroepen zijn: metselaar, timmerman, postsorteerder, bakker, verpleger. De top vijf voor lage controle over de dagelijkse bezigheden: lopende bandmedewerker, bediener van machines in chemische fabrieken, metselaar, postsorteerder en kassamedewerker.”

#4 Valt stress hier eigenlijk ook onder? 

“Ik heb in mijn onderzoek geen bewijs gevonden dat stress, opgevat als werken onder tijdsdruk, schadelijk is. Dat geldt wel voor fysieke belasting na het 45e levensjaar en is boven de 55 jaar zelfs heel gevaarlijk en risicovol. Emotionele belasting van het werk, zoals bij de brandweer, kan ook nog van invloed zijn, maar dat heb ik niet kunnen meten.”

#5 Naast omscholing adviseert u ook vervroegd pensioen.

 “Ja. In Scandinavië en België wordt al onderzocht of mensen met een zwaar beroep vroeger met pensioen kunnen. En kijk naar brandweerlieden; zij weten bij de keuze van hun vak bijvoorbeeld al dat ze vervroegd met pensioen gaan. Die compensatie is er niet voor niets. Ze leven toe naar vervroegde uittreding en zijn daar fysiek en geestelijk ook aan toe.”

#6 Kunnen de politiek en/of werkgevers in deze kwestie een rol vervullen? 

“Ik denk dat dat zeker kan. Ook minister Asscher zegt dat van je 20ste tot 65ste stratenmaker zijn niet mogelijk is. Hij heeft dan ook onlangs aangekondigd dat professionele adviseurs zo'n 50.000 oudere werknemers en leidinggevenden met een zwaar beroep gaan adviseren om een nieuwe baan te zoeken. In welke sectoren de adviezen straks worden uitgedeeld, moeten de vakbonden en werkgevers nog bepalen.”