De Nederlandse arbeidsmarkt is in 2016 in veel opzichten de economische crisis te boven gekomen. De arbeidsdeelname is echter nog steeds lager dan in 2008, net voor het uitbreken van de crisis. Het aantal werklozen was in 2016 ruim anderhalf keer zo groot als toen, vooral door een sterke groei van de langdurige werkloosheid. Gelukkig is er ook goed nieuws. Op het banenfront werden de cijfers van net voor de crisis vorig jaar overtroffen. Zo bereikte het aantal banen een nieuw record en waren er in het laatste kwartaal meer mensen aan het werk dan ooit tevoren. Dat meldt het CBS in de publicatie ‘De arbeidsmarkt in cijfers 2016’.

Trend #1 Record aantal banen

Het aantal banen van werkzame personen steeg in 2016 voor het tweede opeenvolgende jaar flink, namelijk met 98 duizend. In 2015 kwamen er 110 duizend banen bij. Het aantal banen van werknemers nam in 2016 met 112 duizend toe tot 7,9 miljoen. Dit is de grootste toename sinds 2008. In het laatste kwartaal van 2016 waren meer mensen aan het werk dan ooit tevoren.

Leestip!

Trend #2 Afname aantal ZZP-banen

Het aantal banen van zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers) daalde voor het eerst sinds 2004. In 2016 nam het aantal banen van zelfstandigen af met 13 duizend tot 2,1 miljoen banen. Per saldo waren er gemiddeld 10 miljoen banen.

Onrust Wet DBA

De teruggang in het aantal zelfstandigenbanen hangt mogelijk samen met de onrust rond de invoering van de Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (DBA). Deze wet verving op 1 mei 2016 de Verklaring arbeidsrelatie (VAR) voor zzp’ers. Opdrachtgevers van zzp’ers vreesden voor boetes en naheffingen in geval van schijnzelfstandigheid. Hierdoor schakelde een deel van de opdrachtgevers over van zzp’ers naar uitzendkrachten of werknemers die via payrollbedrijven betaald werden.

Aantrekkende arbeidsmarkt

Een andere mogelijke verklaring voor het afnemende aantal zelfstandigen is de aantrekkende arbeidsmarkt, waardoor personen die eerder noodgedwongen als zelfstandige aan het werk waren gegaan, nu gemakkelijker een dienstbetrekking als werknemer konden vinden.

Leestip!

Trend #3 Helft van werknemersbanen is deeltijdbaan

De afgelopen jaren steeg het aantal deeltijdbanen in Nederland. Sinds 2007 zijn er meer deeltijdbanen dan voltijdbanen voor werknemers. Van de 7,8 miljoen banen van werknemers werd 54 procent in deeltijd vervuld in 2015. In deeltijdbanen ligt de overeengekomen arbeidsduur onder het aantal uren dat hoort bij een volledige dag- en weektaak.

Percentages verschillen sterk bij mannen en vrouwen

Van de werknemersbanen die door vrouwen worden vervuld, is drie kwart een deeltijdbaan. Het aandeel deeltijdbanen van mannen blijft hier sterk bij achter, maar is met 33 procent toch aanzienlijk. Het aandeel deeltijders varieert sterk per bedrijfstak. In de horeca en de zorg is drie kwart van de werknemersbanen een deeltijdbaan.

Leestip!

Trend #4 Bovengemiddelde stijging aantal openstaande vacatures

Het aantal openstaande vacatures steeg in 2016 met 26 duizend tot gemiddeld 156 duizend. Dit is de hoogste stand sinds het recordaantal vacatures in 2008. In dat jaar waren er gemiddeld 240 duizend openstaande vacatures. In 2013 werd de laagste stand in twintig jaar tijd gemeten met gemiddeld 95 duizend vacatures. Sinds de tweede helft van 2013 kwamen er elk kwartaal gemiddeld 5 à 6 duizend vacatures bij. Hierdoor waren er eind 2016 inmiddels 169 duizend openstaande vacatures. Dat zijn er 78 duizend meer dan op het dieptepunt midden 2013, maar nog altijd 70 duizend minder dan gemiddeld in de jaren 2007-2008.

Leestip!

Trend #5 Toename arbeidsdeelname bij ouderen

Het aantal werkenden was in 2016 hoger dan in 2008. Toch lag de netto-arbeidsparticipatie, het percentage van de bevolking tussen 15 en 75 jaar dat werk heeft, lager dan toen. Alleen bij de oudere leeftijdsgroep was er een toename van de arbeidsdeelname. Zo had in 2016 ruim 63 procent van de 55- tot 65-jarigen werk, in 2008 was dat nog minder dan 51 procent. De laatste tien jaar is het aantal werkende zestigers gestegen van 276 duizend naar 690 duizend.

Doorwerken

Deze toename is voor een deel toe te schrijven aan demografische ontwikkelingen: er komen steeds meer mensen in deze leeftijdsgroep. Mensen werken bovendien langer door sinds de regelingen voor vervroegde uittreding zijn afgeschaft of versoberd.

Leestip!

Trend #6 Groter aandeel flexwerkers en zzp’ers

Voor het eerst sinds 2008 nam vorig jaar het aantal werknemers met een vast contract toe. Maar het aantal flexwerkers en zzp’ers groeide nog harder. Het deel van de werkzame beroepsbevolking dat vast werk had, was daarom in 2016 kleiner dan voor de crisis: ruim 61 procent, tegen ruim 68 procent in 2008. De percentages flexwerkers en zzp’ers waren juist aanzienlijk hoger. In 2016 was het aandeel flexwerkers bijna 22 procent (ruim 17 procent in 2008) en dat van zzp’ers meer dan 12 procent (bijna 10 procent in 2008).

Leestip!

Trend #7 Toename aantal langdurig werklozen

Ruim anderhalf keer zo groot als in 2008 was het aantal werklozen in 2016. Namelijk 538 duizend. Vooral de langdurige werkloosheid (een jaar of langer) nam sterk toe. Hoewel deze groep het laatste jaar afnam met 43 duizend personen, was het aantal langdurig werklozen in 2016 nog ruim twee keer zo groot als in 2008 (216 duizend tegen 95 duizend).

Leestip!

Trend #8 Meer banen in zorg, horeca en voor uitzendkrachten

Vooral in de zorg en de horeca en bij de uitzendbureaus groeide de werkgelegenheid. Hoewel het aantal banen in de zorg de laatste vier jaar daalde, kwamen er in deze bedrijfstak tussen 2008 en 2016 de meeste banen bij. Sinds de tweede helft van 2015 is het aantal banen bij uitzendbureaus groter dan ooit. Het vorige record werd eind 2007 geboekt, net voor het begin van de financiële crisis. In 2016 waren er gemiddeld 731 duizend werknemersbanen bij uitzendbureaus, waarvan 61 procent voor mannen. Twee derde van alle uitzendbanen is een deeltijdbaan.

Een terugloop was er ook: In de financiële dienstverlening gingen sinds het begin van de crisis 50 duizend banen verloren. In de industrie waren er 73 duizend banen minder dan in 2008 en in de bouwnijverheid bijna 110 duizend.

Leestip!

>> Lees deze week ook de trends in Arbeidsomstandigheden!