Beeld: Getty Images

Het lijkt te kinderachtig voor woorden, maar net als op school worden ook in bedrijven en instellingen elke dag werknemers gepest door collega’s of zelfs leidinggevenden. Vaak zwijgen de slachtoffers uit schaamte, geven de pestkoppen het slachtoffer de schuld en kijken leidinggevenden de andere kant op. Pesten is overigens niet alleen schadelijk voor het slachtoffer. Het is ook van invloed op de dader, op de mensen die er getuige van zijn, de cultuur op de afdeling en uiteindelijk op de kwaliteit van het product. 
Maar wat is pesten nu precies, wat zijn de gevolgen en wat kun je doen om dit negatieve gedrag aan te pakken? 

De definitie

De Arbowet omschrijft pesten als vormen van intimiderend gedrag met een structureel karakter, van een of meerdere werknemers (collega’s, leidinggevenden) gericht tegen een werknemer of een groep van werknemers die zich niet kan of kunnen verdedigen tegen dit gedrag. Een belangrijk element aangaande pesten op het werk is de herhaling van die gedraging in de tijd. Het gaat bij pesten dus niet om een eenmalige gedraging. Dit gedrag uit zich op verschillende manieren maar in het bijzonder door woorden, gebaren, handelingen of bedreigingen. 
Deze omschrijving geeft aan wat pesten kan inhouden. Onder pesten kan nog veel meer vallen dan zoals hiervoor omschreven. Of er sprake is van pesten, hangt af van de situatie.

De cijfers 

7,8% van de werknemers wordt in hun huidige functie gepest, dat zijn ruim een half miljoen werknemers.
1,2% van de werknemers wordt structureel gepest op het werk, dat zijn ruim 80.000 werknemers. 
26% van de werknemers is zelf weleens gepest in zijn loopbaan.
27% van de leidinggevenden is weleens gepest in zijn loopbaan.
10% van de leidinggevenden heeft zelf weleens gepest.
18% van de werknemers heeft weleens gepest. 
55% van de leidinggevenden en 44% van de werknemers heeft meegemaakt dat een collega werd gepest.

De kosten

Pesten op het werk heeft grote impact op de mensen die het overkomt en zorgt naar schatting jaarlijks voor vier miljoen extra verzuimdagen. 
Dat betekent 900 miljoen euro aan loondoorbetaling voor werkgevers, zo berekende TNO. En daar komen nog extra kosten bij voor verzuimbegeleiding door jou als werkgever, juridische trajecten, imagoschade en extra zorg. 

De omgeving

Een pester pest nooit alleen. Hij of zij is niets zonder zijn assistent en dus is er iemand in de buurt waarop hij kan vertrouwen en die hem aanmoedigt in zijn gedrag. De meeloper heeft niet in de gaten dat hij bijdraagt aan het pestproces. Onbewust keurt hij het gedrag van de pester en zijn assistent goed, door bijvoorbeeld te zwijgen of te lachen als er iets gebeurt. De meeloper zal zelf geen zichtbaar pestgedrag vertonen, maar verhoogt door zijn gedrag wel de status van de pester.

De gevolgen

De cultuur op de hele afdeling verandert. Werknemers merken dat je door pestgedrag je doel kunt bereiken. De getuigen gaan met minder plezier naar het werk en voelen zich machteloos. Ze zijn bang zelf slachtoffer te worden en hebben vaker last van gezondheidsklachten. Afdelingen waar gepest wordt hebben een hoog verzuim en groot personeelsverloop. De gevolgen voor het bedrijf liegen er niet om: productieverlies, groot verloop en een hoog ziekteverzuim.

Pestgedrag waarbij niemand ingrijpt heeft ook nadelige gevolgen voor de dader. Die leert niet om grenzen te stellen aan het eigen gedrag. Hij of zij merkt dat het geoorloofd is om met pestgedrag en terreur bepaalde doelen te bereiken. Hoe vaker hij of zij succes boekt, des te vaker gaat hij of zij dit gedrag in meer situaties vertonen. Ingrijpen wordt steeds moeilijker.

Het slachtoffer is vaak acht uur per dag, vijf dagen in de week bezig zich geestelijk voor te bereiden op de volgende aanval. Dat breekt op en kan leiden tot psychosomatische klachten als hoofdpijn, maag en darmklachten, trillen, transpireren, hartkloppingen, gespannenheid en slaapproblemen. Als het pesten aanhoudt, worden de klachten chronisch. Ze treden ook nog op als het slachtoffer niet meer gepest wordt. Na ongeveer een half jaar lijden veel slachtoffers aan een Post Traumatisch Stress Syndroom.

De aanpak

Als leidinggevende kun je pestgedrag aanpakken door deze stappen te volgen: 
Stel de norm: Het is bewezen dat duidelijkheid over welk gedrag onacceptabel is en een zero tolerance-beleid preventief werken. Maak daarom duidelijke afspraken en leg deze vast in een gedragscode en een protocol. Stel (met elkaar) vast:
- wat de organisatienorm van acceptabel gedrag is
- welk gedrag wel en welk gedrag niet wordt geaccepteerd
- hoe er op wordt toegezien dat dit wordt nageleefd
- welke maatregelen of sancties volgen als er toch wordt gepest (je zou kunnen denken aan het geven van een officiële waarschuwing of een schorsing bij voortduring)
Zorg voor een duidelijke en heldere infrastructuur (zoals een vertrouwenspersoon en/of een klachtencommissie)
Draag de norm uit: 
- Breng leidinggevenden en medewerkers op de hoogte van het protocol, de norm en de afspraken via een informatiebijeenkomst, intranet, mail en/of via posters e.d..
- Train managers en leidinggevenden, zodat zij pestgedrag herkennen en weten wat ze kunnen doen.
Geef het goede voorbeeld: vertoon geen gedrag dat onacceptabel is volgens de met elkaar afgesproken organisatienorm. Laat daadwerkelijk zien hoe het hoort. 
Grijp in en onderneem actie: Ga eerst in gesprek met zowel de gepeste als met de pester(s). Spreek de pester aan op zijn gedrag en tref sancties. Mocht het niet duidelijk zijn wie de gepeste en/of pester(s) zijn ga dan in gesprek met teams en afdelingen. Als de pester een collega-leidinggevende is, spreek deze dan aan op zijn gedrag. Schakel eventueel een hogergeplaatste in. Houd vinger aan de pols. Denk niet te snel dat het is opgelost. Vervolgens kan je het protocol dat is geschreven om pesten te voorkomen en aan te pakken nogmaals uitdragen in de organisatie. Herhaal de gemaakte afspraken. Organiseer bijvoorbeeld een bijeenkomst voor medewerkers. Tijdens deze bijeenkomst kan (nogmaals) worden uitgelegd wat pesten is en waaraan je het kan herkennen. Attendeer medewerkers en leidinggevenden op stap 1 en stap 2 uit de wegwijzer pesten.

Meer lezen over pesten? Kijk op Stoppestennu.nl.  

Op de hoogte blijven? Registreer dan hier en ontvang elke twee weken de nieuwsbrief van Peoplebusiness in je mailbox.