Je ziet niets van hun handicap, maar het vooroordeel is dat ze zich soms onvoorspelbaar kunnen gedragen. En dat maakt dat werkgevers het eng vinden om met ze in zee te gaan. Arbeidsgehandicapten met een psychische aandoening zijn de vergeten groep van de Participatiewet, zo zegt staatssecretaris Klijnsma van SZW. Volgens haar bevordert werk, of het afmaken van een studie, juist de psychische gezondheid van deze groep. Extra inzet is volgens haar dan ook hard nodig.

De ‘vergeten groep’ is onderdeel van de bijna 20% van de bevolking die een psychische aandoening  heeft. In de meeste gevallen gaat het om een lichte of matige stoornis die goed te behandelen is. Het overgrote deel van deze mensen is prima in staat om te werken en doet dat ook, soms met begeleiding en ondersteuning.

Ten opzichte van andere groepen met een afstand tot de arbeidsmarkt werken mensen met een ernstige psychische stoornis het minst. Verzuim en arbeidsongeschiktheid door psychische klachten neemt in Nederland toe. Dit terwijl het totale verzuim en de arbeidsongeschiktheid in ons land juist dalen. Om mensen met een ernstige psychische aandoening intensief te begeleiden naar een baan en te zorgen voor extra ondersteuning op de werkvloer, werkt UWV al langere tijd met GGZ Nederland samen.

Daarbij heeft UWV vorige maand heeft binnen het eigen re-integratie budget hiervoor nog eens 20 miljoen euro beschikbaar gesteld. 8 vragen aan Lilly Buurke, Beleidsadviseur Kwaliteit en Verantwoording van brancheorganisatie GGZ Nederland hierover.  

#1 Het gaat hier om mensen met een psychiatrische aandoening, waar moeten we dan aan denken? 

“We hebben het hier over mensen die langdurige psychiatrische problematiek gehad hebben of nog hebben en ondersteuning nodig hebben. Het gaat niet om mensen die kampen met een lichte depressie of een burn-out, maar echt om langdurigere aandoeningen. Ik vind het lastig om termen als psychose of schizofrenie te gebruiken omdat dan de nadruk zo ligt op deze  aandoeningen. De vooroordelen zijn er toch, maar zodra het gaat over bijvoorbeeld een langdurige depressie dan komen bij werkgevers gelijk al die vooroordelen van de meest ernstige psychische aandoeningen naar boven. We willen dan ook niet de nadruk leggen op wat mensen hebben, maar juist op hun arbeidsmogelijkheden.” Mensen hebben een psychische kwetsbaarheid en dat kan soms hun functioneren in een specifieke werksituatie beïnvloeden.

#2 Wat zijn veelgehoorde vooroordelen? 

“Als mensen langdurig uit het arbeidsproces zijn geweest en onder behandeling zijn geweest in de geestelijke gezondheidszorg, dan zijn werkgevers minder geneigd om met ze aan de slag te gaan. Ze denken dat iemand vast heel agressief wordt op het werk, onhandelbaar is of niet sociaal met collega’s om kan gaan.”

#3 En deze zijn ongegrond?  

“Een werknemer met een psychische aandoening is niet anders dan iemand met diabetes, slechtziendheid of iemand met chronische rugklachten. Maar omdat het aanvragen van een ergonomische stoel makkelijker is dan omgaan met iemand die beperkingen heeft op het communicatieve vlak, is er toch vaak weerstand bij werkgevers. Zodra iemand wat angstiger is, minder sociaal of met een slechtere concentratie, vinden werkgevers het ingewikkeld worden. En dat terwijl deze mensen ook heel goed aan kunnen geven wat ze nodig hebben.”

#4 Wat helpt hen dan bijvoorbeeld? 

“Voor elke beperking is er een oplossing. Iemand met een slechte rug wil een andere stoel of om het uur een stukje lopen. Iemand die het soms wat druk heeft in zijn hoofd, vraagt soms ook om een pauze van vijf minuten. Of om een ochtend op een rustige werkplek en niet midden in een drukke kantoortuin. Veel ingewikkelder is het vaak niet. En als dat bespreekbaar is, is werken heel goed mogelijk.”

#5 Wat als iemand zwijgt over een aandoening?

“Het is geen plicht om in een sollicitatie te melden dat je in behandeling bent geweest bij de GGZ. Het is een eigen keus om dit aan te geven, en, om niet ten prooi te vallen aan onbegrip en vooroordelen, kan het best zijn dat iemand dit verzwijgt. Wat uiteindelijk nadelig kan zijn voor deze werknemer zelf. Het is daarom belangrijk dat werkgevers een sfeer creëren waarin werknemers veilig durven te praten over waar ze mee zitten.”

#6 Wat zou u werkgevers willen meegeven? 

“Kijk niet naar de aandoening, maar naar wat iemand te bieden heeft. Mensen met een psychische arbeidsbeperking zijn zeer gemotiveerd om aan de slag te gaan. Met wat kleine aanpassingen en wat extra begeleiding is dat goed te regelen. En dan kun je er echt een goede werkkracht aan hebben. Ze zijn niet anders dan andere werknemers met een arbeidsbeperking. De beeldvorming is anders dan bij iemand die blind is, maar die neem je misschien ook in je bedrijf.”

#7 Onbekend maakt onbemind dus.

“Ja en dat maakt dat er verkeerde ideeën ontstaan. Iemand met diabetes hoeft daar niet elke dag last van te hebben. Net zomin doet gedraagt iemand  met een  psychische arbeidsbeperking zich  niet elke dag raar. Althans niet meer dan andere collega’s.” 

#8 En om mensen aan het werk te krijgen, wordt de IPS-methode gebruikt. Wat is dat?

 
“Deze methode individuele Plaatsing en Steun komt uit Amerika en heeft bewezen positief effect. De kracht hiervan is dat zodra iemand met een langdurige psychische aandoening  aangeeft dat ‘ie wil werken het multidisciplinaire behandelteam helpt om deze persoon aan het werk te krijgen en aan het werk te houden. Zo wordt er ook op het werk zelf begeleiding geboden en bij obstakels op de werkvloer wordt direct naar oplossingen gezocht en hoeft de werkgever niet met de handen in het haar te zitten.”

Meer uitleg voor werkgevers
Binnen de re-integratie regeling van het UWV kan ook een jobcoach worden ingezet op de werkvloer die zowel de werkgever als de werknemer kan begeleiden. Meer uitleg voor werkgevers is te vinden bij het project MMM: mensen met mogelijkheden
Het CAK heeft ook campagne gevoerd over deze doelgroep: collega’s met karakter. Hierbij is ook een boekje voor werkgevers ontwikkeld met tips en trucs.

Meer lezen over selecteren zonder vooroordelen of succesvolle voorbeelden lezen van de Participatiewet? 
Peoplebusiness: Selecteren zonder vooroordelen
Peoplebusiness: Meedoen aan de Banenafspraak

Beeld: Getty Images