Arbeidsomstandigheden, zoals zware lichamelijke of mentaal belastende arbeidsomstandigheden kunnen ten koste gaan van de gezondheid, vitaliteit en productiviteit van je medewerkers. Ook de (on)mogelijkheden om arbeid en zorgtaken te combineren kunnen van invloed zijn op de duurzame inzetbaarheid. Uitval op het werk kan dan ook met de werksituatie te maken hebben, bijvoorbeeld in geval van een langdurig zware arbeidsbelasting, een verstoorde balans tussen arbeid en zorgtaken of een arbeidsongeval. En omgekeerd gaan langdurige ziekte, aandoening of handicap veelal gepaard met belemmeringen bij het uitvoeren of verkrijgen van werk.

Het rapport Arbeidsmarkt in cijfers van het CBS geeft een overzicht van deze aspecten van de werksituatie. Daarbij passeren 11 trends de revue. Van aard en ernst van fysieke arbeidsbelasting tot de stimulerende en belemmerende factoren bij duurzame inzetbaarheid.

Trend #1 Eén op de drie werknemers maakt regelmatig belastende fysieke bewegingen

De meest voorkomende vorm van fysieke arbeidsbelasting is het maken van repeterende bewegingen tijdens het werk. Ruim 1 op de 3 werknemers geeft aan dat regelmatig te doen. In de landbouw en visserij is dat zelfs ruim de helft. Ook geeft 1 op de 5 werknemers aan regelmatig veel kracht te moeten zetten. Het werken met water of met waterige oplossingen behoort eveneens tot de meest voorkomende vormen van fysieke belasting. De fysieke arbeidsbelasting die werknemers ervaren, is de laatste paar jaar vrijwel stabiel gebleven.

Leestip! 

 

Trend #2 45 procent van de werknemers ervaart hoge werkdruk

De meerderheid van de werknemers ervaart geen hoge werkdruk, maar een aanzienlijke minderheid doet dat wel. Zo’n 45 procent zegt vaak of altijd heel veel werk te moeten doen. En een iets kleiner deel werkt vaak of altijd erg snel of extra hard. Bijna 15 procent van alle werknemers voelt zich enkele keren per maand of vaker psychisch vermoeid door het werk. Dergelijke burn-outklachten kunnen zich onder meer uiten in een gevoel van leegte aan het einde van de werkdag; 30 procent heeft één keer of vaker per maand zulke gevoelens. Ook vermoeidheid in de ochtend bij de confrontatie met het werk is een relatief veel voorkomende vorm van werkgerelateerde psychische vermoeidheid.
Beroepen met een hoge werkdruk 
Kok, arts, jurist, manager in de zakelijke en administratieve dienstverlening en leerkracht in het basisonderwijs. Bij koks uit werkdruk zich vooral in heel snel moeten werken; werknemers in de andere genoemde beroepen vinden vooral dat ze heel veel moeten werken.

Meten psychosociale arbeidsbelasting

De psychosociale arbeidsbelasting wordt afgemeten aan de werkdruk (taakeisen) en de zelfstandigheid in het werk (autonomie). Als de druk hoog is en men weinig zelfstandigheid heeft bij het uitvoeren van het werk, kunnen werkgerelateerde psychische vermoeidheidsklachten (burn-out) ontstaan. Ook emotioneel zwaar werk en intimidatie, pesten, ongewenste seksuele aandacht en geweld door klanten en collega’s dragen bij aan de psychosociale arbeidsbelasting.

Leestip! 

 

Trend #3 Zzp’ers hebben minder last van psychische vermoeidheid

Zelfstandig ondernemers/zzp’ers blijken minder last te hebben van psychische vermoeidheid door het werk dan werknemers. In 2015 had ruim 7 procent van de zelfstandig ondernemers zonder personeel frequent psychische vermoeidheidsklachten. Onder werknemers was dat ruim twee keer zo veel. Van de werknemers zijn het vooral degenen met een vaste arbeidsrelatie die klachten hebben. Bij flexwerkers komen deze minder voor. Zelfstandig ondernemers met personeel nemen een middenpositie in tussen werknemers en ondernemers zonder personeel: ruim 9 procent voelde zich psychisch vermoeid door het werk.

Hoge werkdruk en weinig zelfstandigheid

Ondernemers zonder personeel ervaren een lagere werkdruk dan werknemers en hun autonomie is groter. Dit gaat gepaard met relatief weinig vermoeidheidsklachten. Ondernemers met personeel hebben weliswaar een hogere werkdruk dan werknemers, maar zij hebben ook meer autonomie. Het laatste reduceert het risico op klachten.

Leestip! 


Trend #4 (Bijna) helft van werknemers beslist zelf over verlof of werktijden

Als het gaat om zelfstandigheid in het werk, geven de meeste werknemers aan zelf te kunnen beslissen over uitvoering, volgorde en tempo van het werk. Toch geldt dat lang niet voor iedereen en ook niet voor alle aspecten van het werk. Zo kan krap de helft van de werknemers zelf beslissen over het opnemen van verlof en nauwelijks een kwart over de eigen werktijden. Werknemers in het onderwijs kunnen het minst vaak verlof opnemen wanneer zij dat willen. Wel ervaren zij relatief veel zelfstandigheid bij het bedenken van oplossingen voor problemen in het werk en bij beslissingen over de wijze waarop zij hun werk uitvoeren. Gedurende de economische crisis nam de zelfstandigheid van werknemers af; de laatste paar jaar is deze trend echter afgevlakt.

Leestip! 


Trend #5 Dertien procent van werknemers is emotioneel betrokken bij werk

Het onderwijs is de bedrijfstak waar de emotionele betrokkenheid van werknemers het grootst is. Ruim een kwart van de werknemers raakt er naar eigen zeggen vaak of altijd emotioneel betrokken bij het werk. In de zorg vergt het werk emotioneel het meest. Bijna 30 procent van de werknemers in deze bedrijfstak noemt het werk emotioneel veeleisend, ruim twee keer zoveel als gemiddeld. Hetzelfde geldt voor het percentage werknemers in de zorg die aangeven dat het werk hen in emotioneel moeilijke situaties brengt.

Intimidatie

Ervaringen met intimidatie door klanten en – in mindere mate – collega’s komen vaker voor dan andere vormen van slachtofferschap op het werk. Zo had ruim 19 procent van de werknemers in 2016 persoonlijk te maken met intimidatie door klanten, patiënten, leerlingen of passagiers. In de zorg had ruim 35 procent van de werknemers hiermee te maken, het meest van alle bedrijfstakken. 

Leestip! 

 

Trend #6 Toenemend aantal werknemers maakt gebruik van ouderschapsverlof

Om arbeid en zorgtaken te kunnen combineren maakte in 2015 bijna 16 procent van alle werknemers met een of meer kinderen tot acht jaar gebruik van ouderschapsverlof. In 2005 was dat nog 9 procent. Ruim de helft van het ouderschapsverlof was onbetaald; krap een op de tien ontving een volledige vergoeding van de werkgever.

Moeders vs vaders

Twee keer zoveel werkende moeders als vaders hadden in 2015 ouderschapsverlof;
jet gaat om 20 procent van de werkneemsters versus 10 procent van de werknemers met kinderen tot acht jaar. Wel heeft een groter deel van de vaders zonder ouderschapsverlof toch behoefte aan verlof om voor de kinderen te zorgen. Vaker dan moeders die geen verlof hebben, geven vaders

Leestip! 

 

Trend #7 Steeds meer ouders maken gebruik van kinderopvang

In 2015 deed 59 procent van de werkende ouders met kinderen van twaalf jaar of jonger dat. In 2005 was dat nog 53 procent. Onbetaalde opvang door familie of vrienden was in beide jaren de voornaamste vorm van kinderopvang. Ongeveer drie op de tien maakten vooral hiervan gebruik. Formele opvang – in een kinderdagverblijf, buitenschoolse opvang of door een gastouder – is de afgelopen jaren flink in omvang gegroeid. In 2015 was dit voor 27 procent van de werkende ouders met jonge kinderen de voornaamste vorm van opvang. Tien jaar eerder gold dat nog voor 18 procent.

Leestip! 

 

Trend #8 Werknemers kunnen eigen duurzame inzetbaarheid beter inschatten

In 2016 gaf 91 procent van alle werknemers aan te kunnen voldoen aan de fysieke en psychische eisen van het werk (en daarmee duurzaam inzetbaar zijn). Jonge werknemers gaat dit iets beter af dan oudere. Ook de gezondheid maakt verschil. Van de werknemers van 45 tot 65 jaar die een goede gezondheid ervaren, kunnen ruim negen op de tien aan de fysieke eisen van het werk voldoen, tegenover zeven op de tien leeftijdsgenoten die hun gezondheid minder dan goed vinden.
De helft van alle werknemers denkt gemakkelijk een nieuwe functie bij de huidige werkgever te kunnen vinden en 60 procent een nieuwe baan bij een andere werkgever. Op deze twee laatste aspecten zijn werknemers hun inzetbaarheid in de afgelopen paar jaar als steeds beter gaan inschatten.

Leestip! 

 

Trend #9 Ruim 20 procent van werknemers volgt scholing

In 2016 had gemiddeld bijna 21 procent van alle werkenden (in de leeftijd van 25–64 jaar) in Nederland in de voorafgaande vier weken onderwijs of scholing gevolgd. Daarmee behoort ons land tot de top 5 binnen de Europese Unie. Gemiddeld volgde krap 12 procent van de werkenden in de lidstaten onderwijs of scholing. 

Leestip! 

 

Trend #10 Afname ziekteverzuimpercentage werknemers

In 2016 bedroeg het ziekteverzuimpercentage van werknemers in Nederland 3,9 procent. Sinds 2013 is het ziekteverzuim lager dan 4 procent. Rond 2000 bedroeg het nog 5,5 procent. Het ziekteverzuim verschilt per bedrijfstak. Het was in 2016 het hoogst bij het openbaar bestuur (5,3 procent), de zorg (5,1 procent), het onderwijs (4,9 procent) en de industrie (4,8 procent).

Laag verzuim in horeca

In de horeca was het verzuim met 2,2 procent het laagst. In deze bedrijfstak werken veel jonge mensen en ook veel oproepkrachten. Het ziekteverzuim hangt samen met de leeftijd: jongeren verzuimen relatief weinig. In alle leeftijdsgroepen verzuimen vrouwen vaker dan mannen.


Leestip!

Trend #11 Aandeel arbeidsgehandicapten onder werkenden: 6 procent

In 2016 waren er ruim 1,7 miljoen arbeidsgehandicapten. Dat komt overeen met bijna 14 procent van alle 15- tot 75-jarigen. Zij hadden een langdurige aandoening, ziekte of handicap en werden daardoor belemmerd bij het uitvoeren of verkrijgen van werk. Meestal gaat het om een lichte belemmering; ruim een op de drie voelde zich sterk belemmerd.
Het aandeel arbeidsgehandicapten onder werkenden bedroeg 6 procent. Werkende arbeidsgehandicapten ervaren belemmeringen bij de uitvoering van hun huidige werkzaamheden. Dit speelt iets meer bij vrouwen dan bij mannen. Naar leeftijd zijn de verschillen groter: werkenden van 45 jaar en ouder hebben bij hun werkzaamheden aanzienlijk vaker dan 45-minners last van een langdurige aandoening. Dit geldt zowel bij mannen als bij vrouwen.

Leestip!

Fotografie Getty Images