Het lijkt logisch dat zeer intelligente mensen juist de goede banen krijgen, maar het tegenovergestelde is waar. Zo blijkt uit onderzoek van het Instituut Hoogbegaafdheid Volwassenen onder werkloze hoogbegaafde volwassenen.

Er zijn 300.000 hoogbegaafden (IQ boven 130) in Nederland, waarvan 60 procent een hbo of universitaire opleiding heeft gevolgd. Geschat wordt dat ongeveer een derde van hen succesvol is. Bijvoorbeeld als ondernemer, politicus, kunstenaar of wetenschapper. Een derde van hen heeft 'gewoon' een baan. En circa een derde van de hoogbegaafden zit thuis. Dat is veel voor een groep die enorme potentie heeft. 

Volgens het instituut zitten sommige hoogbegaafde volwassenen noodgedwongen thuis, omdat

  • ze zich vaak niet begrepen voelen op het werk, omdat ze anders zijn en anders denken. Dat kan leiden tot conflicten en werkuitval; 
  • te weinig uitdaging ervaren in hun werk en daardoor uitgekeken raken, een bore out ligt dan op de loer;
  • ze banen leuk vinden waarvoor ze juist niet gestudeerd hebben;
  • vaak autodidact zijn, ze leren liever zelf dan dat ze diploma's halen, en daardoor vallen ze in sollicitatieprocedures buiten de boot;
  • ze een sterke behoefte hebben aan inhoudelijk zinvol en uitdagend werk, maar dat soort werk ligt niet voor het oprapen;
  • ze soms moeite hebben met autoriteit, de kans is heel groot dat ze slimmer zijn dan hun leidinggevende. Daar moeten ze mee leren omgaan; 
  • ze zien of krijgen geen doorgroeimogelijkheden.

'Het ligt vooral aan mezelf.' Die opmerking springt eruit in het onderzoek. De ondervraagden noemen allerlei negatieve eigenschappen van zichzelf als reden van falen: 'Ongedurig, perfectionistisch, veeleisend, niet weten wat bij me past, niet geleerd om moeite te doen'.  

Niet zielig, maar fantastische werknemers

Ondanks dit zelfbeeld, het hoogbegaafd zijn is bij de ondervraagden bij haast alle aspecten van hun leven aanwezig, kunnen hoogbegaafden fantastische arbeidskrachten zijn. Zo benadrukt IHBV-voorzitter Rianne van de Ven. "Het laatste wat we willen is dat hoogbegaafden overkomen alsof ze zielig zijn. Integendeel. Hoogbegaafd zijn is fantastisch. Hoogbegaafden zien alles, voelen alles, zien overal interessante dingen. Ze leven intens, gedreven en maatschappelijk betrokken. Het zijn snelle denkers die complexe zaken aankunnen. Maar iets meer kennis bij anderen over hoogbegaafdheid zou welkom zijn. Zodat een leidinggevende zich kan verplaatsen in de ander. Want niet iedereen is gemiddeld."

In het kader van het diversiteitsbeleid vindt het IHBV het dan ook belangrijk dat er meer aandacht voor deze groep werklozen komt.
Die mening deelt ook Dorien Dröge, HR Business Parter bij Unique. Zij heeft voor werkgevers dan ook wel een aantal tips om hoogbegaafde werknemers aan het werk te helpen én te houden. 

#1 Pak het sollicitatiegesprek anders aan

Mijn ervaring met hoogbegaafde mensen is dat ze vaak erg introvert zijn en dat ze ook vaak last hebben van faalangst. Hierdoor kan solliciteren voor hen zeer lastig zijn en komen ze tijdens een sollicitatiegesprek niet goed uit de verf met als gevolg dat ze kunnen worden afgewezen voor de functie. 
Mocht dit een aantal keer gebeuren dan kan dit van grote invloed zijn op deze persoon en nog meer gevolgen hebben voor de volgende sollicitaties. Mocht vanuit het cv of telefonisch gesprek bekend zijn dat de sollicitant hoogbegaafd is dan doet een werkgever er goed aan om er zorg voor te dragen dat de interviewer een persoon is die ervaring heeft met dit soort gesprekken. 

#2 Schep geen verkeerde verwachtingen

Tijdens de sollicitatiegesprekken is het belangrijk dat er goed en duidelijk wordt aangegeven wat er van de medewerker verwacht word tin de desbetreffende functie zodat hierover geen misverstanden zouden kunnen ontstaan. Misschien zou je iemand kunnen laten proefdraaien om voor beide partijen te kijken of het de juiste match is. Het is van groot belang dat er een persoonlijk 1 op 1 gesprek heeft plaatsgevonden met de manager waaronder de hoogbegaafde  komt te werken.
 

#3 Zorg voor sollicitatietraining

Voor de hoogbegaafde zelf is het belangrijk dat deze ondersteuning krijgt in alles wat te maken heeft met solliciteren. Denk aan cv building, elevatorpitch, wie ben ik, wat kan ik, wat wil ik, hoe voer ik een sollicitatiegesprek, voorbereiding sollicitatiegesprek, evaluatie sollicitatiegesprek. Verschillende loopbaanbureaus zijn gespecialiseerd zijn in het begeleiden van hoogbegaafden, ook extra intelligente mensen genoemd. 
 

#4 Benut talent

Mocht een werkgever een hoogbegaafde in dienst hebben, dan is het van groot belang dat ze op de juiste werkplek binnen de organisatie zitten. Zo niet, dan worden de talenten van deze medewerkers niet voldoende benut. Wat kan leiden tot ontevreden werknemers die de organisatie verlaten of conflicten op de werkvloen. 

#5 Blijf in gesprek

In gesprek blijven met je medewerker is altijd belangrijk. Praat over de talenten, worden deze op de juiste manier ingezet, is de medewerker nog tevreden over zijn werkzaamheden. Als werkgever moet je er zorg voor dragen dat je medewerkers bevlogen zijn. Of ze nu wel of  niet hoogbegaafd zijn, want dan pas haal je het beste uit je medewerkers en heb je voor de organisatie een hoger rendement.  
 

#6 Schakel een externe, gespecialiseerde coach in

Als werkgever kun je er ook voor kiezen om een externe gespecialiseerde coach in de arm te nemen voor het begeleiden van een hoogbegaafde medewerker. Het is voor zowel je hoogbegaafde werknemer als voor jou erg prettig om begeleid te worden. De kans op een conflict wordt hierdoor sterk verkleind. Het is voor een manager overigens ook goed om te weten hoe je een hoogbegaafd persoon ‘herkend’ en hoe je omgaat met een hoogbegaafde in het team. Het is voor een werkgever belangrijk om hier in te investeren omdat het zonde is al het juiste talent niet goed genoeg wordt inzet voor de organisatie.

Lees het hele rapport Hoogbegaafde Volwassenen zonder werk

hr store unique



Beeld: Getty Images