Op een ochtend staat Florien Vaessen klappertandend onder de douche. Op, uitgeput, helemaal leeg. Maar van plan om te gaan werken die dag, een ibuprofen zou zijn werk wel doen. Het is haar man die tegen Vaessen moet zeggen dat ze zo toch echt niet kan gaan werken. Want: ze is ziek. En dat terwijl ze de dag ervoor nog gewoon aan het werk was als manager communicatie op het hoofdkantoor van ABN Amro. 

Burn out maakt kwetsbaar

Florien Vaessen burn-outNaast een burn out wordt er bij Vaessen ook een acute vorm van de ziekte van Pfeiffer ontdekt. Wat ze niet zo erg vindt, want dat is op dat moment een mooie dekmantel voor wat er nog meer mankeert. Praten over haar burn out maakt immers dat ze zich kwetsbaar voelt. Alsof collega’s denken dat ze haar werk niet aankan.

Vanaf het moment dat ze ziek wordt, beziet Vaessen alles wat ze altijd vanzelfsprekend vond met andere ogen. En omdat ze in een zoektocht naar informatie over haar ziekte niet vind wat ze zoekt (‘Ik had niet alleen behoefte aan zelfhulpboeken van experts met talloze tips, maar zocht ervaringen van lotgenoten’), schrijft ze een ervaringsboek.

Boek over burn out

burn out

In Op de bank schrijft Vaessen een verslag vanaf de aanloop naar haar ziekte tot haar herstel. Zonder wrok of met een vinger naar  iemand te wijzen. Ze schetst met onderkoelde humor en veel gevoel  voor understatement de jungle van de apenrots: de survivors en de verbeten kantoortypes, tenenkrommende vergaderingen en hilarische leiderschapsprogramma’s – en haar eigen aandeel daarin. Ook de pijnlijke machtsconflicten komen aan bod, net als de mensen die niet meer zeggen wat ze denken en de machteloosheid wanneer goede ideeën – ondanks alle goede wil – maar niet van de grond willen komen. 

Tegenwoordig werkt Vaessen als zelfstandig adviseur op het gebied van communicatie en corporate identiteit. Want hoewel ze na haar burn-out op een plezierige manier terugkeerde bij haar voormalige werkgever besefte ze dat ze haar carrière anders wilde invullen.

#1 Hoe voelde u zich na de diagnose burn-out?

“Ik was opgebrand. Lag eerst week lang onder een deken te slapen en te huilen. Het was een enorm gekke twilight zone: ik ging van gewoon functioneren met acht afspraken en 100 e-mails op een dag naar helemaal niks meer kunnen. Ik kon nog geen twee regels achter elkaar meer lezen. Daar moet je aan wennen en je moet erachter komen wat er aan de hand is.”

#2 Kon u er op het werk over praten?

“Ik wilde in het begin niks vertellen op mijn werk, waar iedereen gewoon doorging en waar ik de radar was die uit de machine was gevallen. Ik vond het heel moeilijk om contact te hebben met collega’s. Ik voelde me kwetsbaar, bekeken, wist niet wat ik moest zeggen als iemand vroeg wat er was. Ik probeerde mijn wereld dan ook heel klein te houden. Ik kon het me eerder niet voorstellen, weet nu pas hoe moeilijk, hoe angstig het is om je zo te voelen.”

#3 Waar kwam die burn out eigenlijk vandaan?  

“De hoofdoorzaak was het gevoel dat ik vastliep, het gebrek aan autonomie. Dan staat mijn werkcultuur, de communicatie afdeling, ook nog in de top 3 van functies van mensen die omvallen met een burn-out. De andere twee zijn onderwijs en financiën. En, terugkijkend, lag het ook aan de hiërarchische werkomgeving. Met managers boven en onder me, best competitief. Het was de zo bekende apenrots.”

#4 Vanwaar de behoefte om dit onderwerp aan te pakken?

“Toen ik research deed naar burn-out viel ik stijl achterover van verbazing toen ik las hoeveel mensen burn-out of opgebrand voelen. 1 op de 7 werkende Nederlanders. Er zit volgens mij een maatschappelijke vraag aan mijn verhaal. Als zoveel mensen ziek worden van hun werk, is dat dan nog wel een individueel probleem? Zijn de plekken waar we werken niet gewoon een maatje te groot geworden? Hoe kun je je als individu op een gezonde manier verhouden tot zo’n steeds complexere werkomgeving?”

Florien-Vaessen-burn-out-op-het-werk

#5 Wat is er dan aan de hand?

“In grote organisaties is het ziekteverzuim hoger dan in kleine organisaties. En dan kom je op de ‘apenrots’ uit: grote bedrijven zijn logger geworden, er is minder ruimte voor autonomie, ze zitten veel meer in volle agenda’s en vergadersettings, vaste formats. Het lijkt of proces het vaak wint van vakinhoud. En als je kijkt naar de hoofdoorzaken van burn-out  bij professionals, dan is dat gebrek aan autonomie. Het komt maar weinig voor dat jij als professional een klus van begin tot eind zelf en onder je eigen verantwoordelijkheid kunt uitvoeren. Ik denk dat dat wel echt ziekmakend is.”

#6 Zijn dat de oorzaken van een burn out? 

“Van teveel werk, wat vaak gedacht wordt, hoef je geen burn-out te krijgen. Uit onderzoek onder zzp ‘ers blijkt immers dat zij meer werken maar zich niet sneller opgebrand voelen. En daarnaast ook gelukkiger zijn in hun werk. Lastig bij dit onderwerp is dat er vaak gekeken wordt wiens schuld het is. Maar als oorzaak zie ik een optelsom van drie factoren. En dat zijn nu juist ook de elementen die je nodig hebt om bevlogen te zijn in je werk.  

  • 1 De lat ligt steeds hoger: heb je het gevoel dat je de tijd en de kunde hebt om je werk te doen?
  • 2 Er is onvoldoende directe invloed op het resultaat: professionals kampen vooral met het gebrek aan autonomie. Werken gaat haast machinematig. Steeds meer in formats en overlegstructuren. Als je een plan hebt, duurt het zo lang voordat je het vorm kunt geven, je zit een groot deel van de dag te vergaderen en hoeveel uur daarvan denk je wel of dat zinvol is?
  • 3 Er is een ongezonde, onveilige werkomgeving: hoe zijn de werkomstandigheden en de bedrijfscultuur? Door veel opeenvolgende reorganisaties voelt de omgeving in grote organisaties voor steeds meer mensen niet veilig.”

#7 Waarom wordt er niet over burn out gepraat op de werkvloer?  

“Heel veel bedrijven hebben te maken met opeenvolgende reorganisaties. Daardoor gaan mensen meer op hun tellen passen. ‘Ik wil mijn baan niet kwijt, ik wil niet de volgende zijn.’ Daardoor worden mensen voorzichtiger.
Ook kampen we met de heersende opvatting: ziek is zwak. En als je het vergelijkt met een apenrots, dan willen mensen niet in dat hok zitten van ziek zijn. Ze willen niet aangeven dat ze iets niet aankunnen. En je verzetten tegen eindeloze vergadering of bedrijfsstructuren durven mensen vaak niet. Zeggen dat je het anders wilt doen, wordt niet gedaan. Of, want ik heb dat wel geprobeerd, je geeft na een paar mislukte pogingen de moed op. Mensen passen zich kortom om allerlei redenen aan. Om niet uit de toon te vallen, uit angst voor reorganisaties."

#8 Wat kan de werknemer zelf doen om uitval te voorkomen?

“Ga niet aan jezelf voorbij. Bouw af en toe een moment van afstand, reflectie en stil staan in. Probeer in de betrokkenheid die je voelt met je werk toch af en toe van een afstand te kijken of alles nog klopt en goed voelt. Ik hoop dat anderen eerder inzien dat ze opgebrand raken en mijn verhaal herkennen en nadenken of ze op de goede weg zitten.
En als je als medewerker nu al weet dat je opgebrand bent, dan zou ik dat aangeven. Ja, je bent kwetsbaar, maar je werkgever heeft er niks aan en als je uitvalt. En dan ben je nog kwetsbaarder. Speel dus niet met een blessure door.”

#9 En wat is de taak van de leidinggevende? 

“Let preventief op de waarschuwingssignalen: 

  • als je in een jaar 3 x of vaker kortdurend ziek bent leidt dat binnen 3 jaar tot langdurig verzuim. Als leidinggevende kun je dus eigenlijk uit je eigen data halen of mensen kans maken om ziek te worden;  
  • let erop of mensen cynisch worden, en sneller afstandelijker en sneller geïrriteerd;
  •  hou in de gaten of mensen fysieke klachten krijgen;
  • kijk of werknemers nog wel iets uit hun handen krijgen. 
  • Gebruik zieke werknemers als ervaringsdeskundigen. Zie die 1 miljoen mensen niet als losse problemen, maar bundel hun krachten. Zij kunnen aangeven waar het aan schort in een organisatie. Waar ze ziek van werden. Ik denk dat er kennis verloren gaat als mensen zo snel mogelijk terug op hun plek gaan zitten en normaal doen. Dan denk ik: wat is normaal?

#10 Snel weer de oude willen zijn is dus niet goed?  

“Als je ziek bent geweest, voel je schaamte, je voelt het taboe. Dan wil je zo snel mogelijk weer aan de slag. Maar ben je dan weer gelijk de oude? Beter is het om jezelf te observeren en soms stapje terug te doen. Niet qua functie of ambitie, integendeel, maar hou jezelf wel mentaal fit. Dus iets even laten liggen, beter doseren en elke keer zin in je werk hebben. balans. Gezond met jezelf omgaan. Let beter op jezelf.”

 

Burn out leestips: 

Waarom het logisch is dat vrouwelijke managers vaker burn-outklachten hebben

Burn-out symptomen herkennen in 12 fases: dat doe je zo!

Beeld: Getty Images