#1 Wat is een sociaal plan?

Een sociaal plan is een document dat vaak door de werkgever wordt opgesteld aan het begin van een reorganisatie. Het doel van een sociaal plan is de negatieve gevolgen van het wegvallen van de arbeidsplaatsen voor de betrokken werknemers op te vangen. In het sociaal plan beschrijf je de personele gevolgen van de reorganisatie en de (financiële) voorzieningen die je treft voor medewerkers die hun baan verliezen.
 

#2 Wat staat er in een sociaal plan?

Voor medewerkers die worden ontslagen, regelt het sociaal plan onder meer de ontslagvergoeding als eventuele aanvulling op de transitievergoeding. Voor de medewerkers die in dienst blijven, regelt het sociaal plan onder meer veranderingen in de werkplek, bijvoorbeeld bij een verhuizing. In de cao kan staan welke punten je in het sociaal plan moet opnemen. Wat er verder ook in staat: 

  • of er al dan niet gedwongen ontslag(en) plaatsvinden;
  • welke criteria worden gebruikt bij de keuze van de eventueel voor ontslag voorgedragen werknemers;
  • een afvloeiingsregeling;
  • bepalingen over herplaatsing binnen het bedrijf; 
  • outplacement en loopbaanbegeleiding; 
  • instelling en werkwijze van een bezwarencommissie. 


#3 Wat is de rol van de ondernemingsraad en/of vakbond bij een sociaal plan?

Sociale plannen zijn er in verschillende gradaties: 

  • Eenzijdig opgestelde sociale plannen

    Hierbij zijn or en/of vakbond niet betrokken

  • Sociale plannen waarover de ondernemingsraad geconsulteerd is

    Als er binnen de organisatie een ondernemingsraad is, dan moet je deze om advies vragen bij een reorganisatie. De ondernemingsraad mag zich ook uitlaten over het sociaal plan. Als de ondernemingsraad een positief advies geeft over het sociaal plan, dan zal dit de draagkracht van het sociaal plan ten goede komen, maar de ondernemingsraad kan individuele werknemers niet binden.

  • Sociale plannen die met instemming van de vakbond tot stand komen


    Bij omvangrijke reorganisaties waarbij sprake is van collectief ontslag, dan is het sociaal plan vaak uitonderhandeld met een of meer vakbonden. Een dergelijk sociaal plan zal bij een rechter vaak een bindende status hebben. Alleen in uitzonderlijke gevallen zal de rechter nog van het sociaal plan afwijken.

 

#4 Op wie is een sociaal plan van toepassing?

Het sociaal plan heeft betrekking op iedere werknemer met een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd van wie de arbeidsplaats komt te vervallen. Voor wie het sociaal plan geldt, staat doorgaans op de eerste pagina’s van het sociaal plan beschreven.

#5 Is het verplicht om een sociaal plan op te stellen?

Een harde wettelijke verplichting om een sociaal plan op te stellen bestaat niet. Soms staat er in een CAO wel een verplichting voor de werkgever om bij een reorganisatie in overleg te treden met de vakbond over een sociaal plan. Ook als het gaat om collectief ontslag (20 werknemers of meer) ben je als werkgever verplicht om met de vakbond te overleggen over ‘sociale begeleidingsmaatregelen’. Ofwel: een sociaal plan. Het gaat in die gevallen echter om een inspanningsverplichting, niet om een absolute resultaatsverplichting.

#6 Zijn medewerkers gebonden aan een sociaal plan?

Dat hangt er vanaf. Een sociaal plan dat je als werkgever eenzijdig opstelt of met goedkeuring van de ondernemingsraad, heeft juridisch gezien slechts de status van een aanbod. Je medewerker hoeft dit sociaal plan dus niet te accepteren. Is het sociaal plan met instemming van een of meer vakbonden overeengekomen, dan zal er vaak wel een bindende werking vanuit gaan.

#7 Wat is het afspiegelingsbeginsel?

Het afspiegelingsbeginsel is een wettelijk verplichte methode die een werkgever moet hanteren om te bepalen welke werknemer(s) boventallig is of zijn. In de meeste sociale plannen zal dit afspiegelingsbeginsel beschreven staan. Alleen in zeer uitzonderlijke gevallen mag je van het afspiegelingsbeginsel afwijken.

#8 Mag het sociaal plan afwijken van de neutrale kantonrechtersformule?

De neutrale kantonrechtersformule is een richtlijn die beschrijft welke ontslagvergoeding redelijk zou zijn in een bepaalde situatie. Het is echter geen wet. In sommige sociale plannen wordt aangehaakt bij deze kantonrechtersformule, in andere sociale plannen wordt hier bewust van afgeweken. Op zich mag een sociaal plan afwijken van de neutrale kantonrechtersformule, daar staat tegenover dat werknemers het sociale plan eerder zullen aanvechten naar mate de aangeboden financiële compensatie geringer is.

#9 Moet een sociaal plan altijd iets regelen op het gebied van outplacement?

Nee, net zo min als een sociaal plan wettelijk verplicht is, is ook de inhoud van het sociaal plan wettelijk niet beschreven. Ja mag als werkgever dus zelf bepalen wat je in het sociaal plan opneemt. Vaak zal een outplacementvoorziening wel in het sociaal plan zijn opgenomen, maar het is niet verplicht.

#10 Wat is een hardheidsclausule?

In vrijwel alle sociale plannen is een hardheidclausule opgenomen. Dit is een bepaling die beschrijft dat je als werkgever af kan wijken van het sociaal plan als dit in een bijzonder individueel geval tot een ‘evident onbillijke’ situatie zou leiden. Er moet wel sprake zijn van een zeer uitzonderlijke situatie wil een werknemer zich met succes op deze clausule kunnen beroepen.

Lees meer: Waarom je beter voor kerst kunt reorganiseren

Beeld: Getty Images