#1 Wat is sociaal ondernemen? 

Een sociale onderneming: 

  • is een onderneming waar de maatschappelijke missie voorop staat. Ofwel: ondernemers met een missie om de wereld te verbeteren. 
  • levert net als elke andere onderneming een product of dienst en heeft een verdienmodel. Geld verdienen is echter niet het hoofddoel, het is een middel om de missie te bereiken. Het doel van de sociale onderneming is maatschappelijke waarde creëren.
  • verschilt met non-profit organisaties doordat deze wereldverbeteraars hun missie vervullen als zelfredzame ondernemers.
  • zoekt innovatieve oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen. Zoals: wat te doen met de 27.000 jongeren die jaarlijkse vroegtijdig school verlaten? Of de 2 miljoen Nederlanders die vereenzamen? Maar ook: hoe versnellen we de achterblijvende groei van duurzame energie of hoe creëren we banen voor mensen die aan de andere kant van de wereld in armoede leven?
  • heeft als doel maatschappelijke meerwaarde creëren, ook wel ‘impact’ genoemd.

Een bekend voorbeeld van een sociaal ondernemer is Tony's Chocolonely. Dit bedrijf maakt 'slaafvrije' chocolade. Winst maken is niet het hoogste doel, Tony's wil dat cacaoboeren in Afrika fatsoenlijk van hun productie kunnen leven. Toch is het bedrijf erg succesvol: de omzet stijgt ieder jaar met zo'n vijftig procent en heeft een marktaandeel van ruim 4,5 procent in Nederland.

#2 Welke sociale ondernemingen bestaan er? 

Sociale ondernemingen bestaan in alle soorten en maten en zijn actief in verschillende sectoren zoals de zorg, de productie van voedsel, horeca, toerisme, ICT, afvalverwerking, detailhandel, zakelijke dienstverlening, internationale ontwikkeling, onderwijs. 

Onderzoeksbureau McKinsey schat dat er 3000 tot 4000 van dit soort ondernemingen zijn in Nederland. Het zijn zowel jonge ondernemers als ondernemers die al eerder een bedrijf hebben gehad en het nu anders willen aanpakken. Elk jaar komen er meer bij. 
Voorbeelden

Driehonderd sociale ondernemers zijn aangesloten bij stichting Social Enterprise NL. Een paar voorbeelden:

  • The Colour Kitchen
  • Dopper
  • GreenFox Analytics
  • Plastic Whale
  • Mantelaar
  • Marqt
  • Mud Jeans
  • SnappCar
  • Triodos Bank
  • Zorgvoorelkaar.

#3 Kan ik sociaal ondernemen?

Niet iedereen kan sociaal ondernemer worden, zegt Mark Hillen, oprichter van Social Enterprise NL. Hij ziet een duidelijk verschil tussen bedrijven die aan maatschappelijk verantwoord ondernemen doen, en bedrijven waarbij de sociale missie het uitgangspunt is. Hij legt het als volgt uit:

‘Ik vind het goed dat bijvoorbeeld autodealers meer aan het milieu denken, maar dat maakt ze nog geen sociaal ondernemers.’

Of een bedrijf een sociale onderneming is, zie je aan de ambitie van de ondernemer. Als je belangrijkste doel een maatschappelijke missie is, dan is dat meteen duidelijk. Je ziet het ook terug in de gehele organisatie: het is de kern van het bedrijf.

#4 Heeft een sociale onderneming een speciale rechtsvorm?

Er bestaat (nog) geen aparte rechtsvorm voor sociale ondernemingen in Nederland. De meeste ondernemingen zijn dan ook of een BV, of een stichting, soms beide, of een coöperatie.

Tip!
Bekijk de Wegwijzer die sociale ondernemingen helpt bij het kiezen van een passende rechtsvorm en invulling van de statuten.  

#5 Wat is het verschil tussen een bedrijf met goed MVO beleid en een sociale onderneming?

  • Sociaal ondernemers willen vooral maatschappelijke problemen oplossen.
  • Mvo-ondernemers zoeken naar de balans tussen mens, milieu én winst: 'people, planet, profit'.

Veel commerciële bedrijven zijn zich bewust van hun verantwoordelijkheid en dat vertaalt zich in zeer concrete MVO programma’s. Niet alleen MVO in minimale vorm (do no harm) maar ook steeds meer in de core business en soms op zoek naar “blended value” en “triple bottom line” waarbij ook de social impact wordt gemeten en meegewogen. Toch zijn deze commerciële bedrijven geen sociale onderneming, onder meer omdat zij hun financiële doelstelling boven hun sociale doelstelling stellen. Dit verschil lijkt nuance maar vertaalt zich wel degelijk in het gedrag van een onderneming.

Commerciële bedrijven zullen in tegenstelling tot een sociale onderneming altijd moeten functioneren binnen hoge financiële targets die bepaalde diensten en innovaties uitsluiten.

#6 Wat moet ik doen om van mijn onderneming een sociale onderneming te maken?

Sociale ondernemingen bevinden zich tussen goededoelenorganisaties en commerciële bedrijven en vormen zo een nieuwe sector. Om een sociale onderneming te zijn (of te worden) moet je aan deze voorwaarden voldoen.

Een sociale onderneming:

  1. heeft primair een maatschappelijke missie: impact first!
  2. realiseert dat als zelfstandige onderneming die een dienst of product levert;
  3. is financieel zelfvoorzienend, gebaseerd op handel of andere vormen van waarde-uitruil, en dus beperkt of niet afhankelijk van giften of subsidies;
  4. is sociaal in de wijze waarop de onderneming wordt gevoerd:
    • winst mag, maar de financiële doelen staan ten dienste van de missie: het vergroten van de maatschappelijke impact. Winstneming door eventuele aandeelhouders is redelijk.
    • bestuur en beleid zijn gebaseerd op een evenwichtige zeggenschap van alle betrokkenen.
    • fair naar iedereen.
    • bewust van haar ecologische voetafdruk.
    • is transparant.

#7 Is er in NL beleid voor sociaal ondernemen? 

De meeste Europese landen hebben al een beleid voor sociaal ondernemingen. In Engeland bestaat de tegenhanger van Social Enterprise NL al tien jaar. Frankrijk heeft zelfs een minister voor social economy en een speciale rechtspositie voor ondernemingen met een maatschappelijke missie. Nederland loopt wat dat betreft achter.

Toch komt de erkenning voor sociaal ondernemerschap wel. De Universiteit Utrecht heeft een hoogleraar Social enterpreneurship en de SER komt met een onderzoeksrapport voor de overheid. Beleid is belangrijk, omdat sociaal ondernemers veel kunnen betekenen voor Nederland. Uit de jaarlijkse marktmonitor van Social Enterprise NL blijkt dat deze ondernemingen zorgen voor meer werkgelegenheid en innovatie stimuleren in hun hele branche. 

#8 Zijn er barrières? 

Ja, ondernemers lopen nog steeds tegen barrières aan. Het is bijvoorbeeld extra lastig om als sociaal ondernemer aan kapitaal te komen. Investeerders verwachten vaak te hoge rendementseisen, omdat ze niet begrijpen dat de sociale missie voorop staat. Er komen wel steeds meer mogelijkheden bij om aan startkapitaal te komen. Crowdfunding is bijvoorbeeld heel geschikt, omdat sociaal ondernemers vaak een goed verhaal hebben waar mensen aan willen bijdragen. Ook zijn er recent een aantal nieuwe impact investeringsfondsen bijgekomen in Nederland. Eén daarvan is Social Impact Ventures NL.

Goed voorbeeld: Happy Tosti

sociaal ondernemen happy tosti

Jasper Kool runt de sociale onderneming Happy Tosti. Met een vestiging in Hoofddorp en in in Leiden heeft hij bijna 40 arbeidsplekken gecreëerd voor medewerkers met een arbeidsbeperking. Zij staan allemaal bij hem onder contract. Sommige medewerkers kunnen bij hem blijven, maar het bedrijf leidt vooral ook veel mensen op. Op die manier kunnen ze goed voorbereid doorstromen naar andere organisaties. Jaspers tip aan andere organisaties willen meegeven: “Het wordt al vaak gezegd, maar onze collega's met een arbeidsbeperking kunnen veel meer dan je denkt. Mits je genoeg tijd en energie in ze investeert. Geduld is een belangrijk woord.”

Goed voorbeeld: Plastic Whale

Sociaal ondernemer Marius sociaal ondernemen voorbeeldSmit vist plastic afval uit de Amsterdamse grachten, bouwt daar boten van en verhuurt die weer aan bedrijven voor een dagje ‘plastic vissen uit de grachten'. Hij begon het project in zijn eentje. Zonder connecties met grote organisaties, maar via social media kon hij toch snel een netwerk opbouwen. Het verhaal dat hij verspreidde was simpel: plastic vervuilt wereldwijd het water. Daar gaan we wat aan doen. Het netwerk werd steeds groter en mensen kwamen met leuke ideeën. Zoals: een boot van afvalplastic. Om dit idee te realiseren begon hij een crowdfundingcampagne. Alle fans konden bijdragen aan de boot met een donatie vanaf 10 euro. Begin 2014 was de eerste boot een feit. Kort daarna werd Marius benaderd door Starbucks Coffee. Of hij een bedrijfsuitje Oud Amsterdamsch Plastic Vissen voor hen kon organiseren? Het bedrijfsuitje van Starbucks werd een succes en bedrijven als Nike, Tommy Hilfiger, Heineken, ING en Delta Lloyd kwamen naar Marius toe met hetzelfde verzoek.

Meer vragen over sociaal ondernemen?

Lees ze op de site van Social Enterprise NL. Social Enterprise NL vertegenwoordigt, verbindt en ondersteunt de groeiende community van sociale ondernemingen in Nederland. Daarnaast spant Social Enterprise NL zich in voor een beter ondernemersklimaat wat betreft overheidsstimulering, wet- en regelgeving, toegang tot kapitaal, en kennis- en talentontwikkeling. Ook kan het behulpzaam zijn de zelftest te doen.