Beeld Elisabeth Ismail

Het thema van de Maand van de Spiritualiteit is dit jaar Werk in evenwicht. En in de hoop om iets meer evenwicht in zijn én uw bestaan te brengen, dook Ben Tiggelaar in zijn persoonlijke ervaring, bestudeerde hij onderzoeken en verzamelde hij praktische tips. Dat resulteerde in het essay Mooi Werk: een zoektocht in 31 kleine stappen die los van elkaar en als één verhaal te lezen zijn. Met onderweg aandacht voor: inspiratie, advies, zelfspot en twijfel. Tiggelaar: “Dit essay gaat over werk en geluk. En wat ik zo’n beetje denk en geloof op beide terreinen. Ik ben misschien niet de meest spirituele persoon, maar wel gelovig. En ik geloof dat elk mens telt en al het werk belangrijk is.”

#1 Waarom zitten we zo vast aan ons werk?

“Dat heeft met meerdere factoren te maken. De eerste is de baanzekerheid die steeds kleiner wordt. Vast werk (voor langere tijd) is al jaren op zijn retour. 1 op de 10 Nederlanders is flexwerker of zzp’er en daarmee gaan we Amerika (1 op 9) achterna. Dat betekent dat je behoorlijk aan de bak moet om je baan te krijgen en te houden. 
En daar komt factor twee om de hoek kijken: de prestatiedruk neemt toe. Als je eenmaal een leuke baan hebt, wordt er veel van je gevraagd. Dat merken vooral hoger opgeleide jonge kenniswerkers. Een diploma hebben is niet meer genoeg voor een leuke job.
Factor drie is de technologie: we zijn altijd en overal bereikbaar. Op papier wordt er dan misschien wel veertig uur gewerkt, werknemers staan soms wel tachtig uur per week ‘aan’ door het constant monitoren van telefoon en e-mail.  
Als laatste verwijs ik naar de Amerikaanse schrijver en predikant Tim Keller. Hij zegt dat ons werk steeds meer een identiteitsbepalende factor is geworden. Terwijl je vroeger nog was wie je was door je familie, de plek waar je woonde of je religie.”

#2 Hoe vinden we de juiste balans in onze loopbaan?

“Balans is niet alleen het aantal uur dat je werkt in verhouding tot je privétijd. Maar ook de plaats die werk inneemt in je leven. Daar de juiste balans in vinden, is nauw verbonden met gelukkig zijn. Om dat te meten, redeneer ik graag volgens Aristoteles. Deze filosoof zocht bij het bepalen van geluk naar het midden van twee uitersten. Dus als je balans wilt creëren in relatie tot je werk, moet je niet in uitersten spreken. Noem werk niet ultiem en ook niet waardeloos. Maar geef het een realistische plek daartussen in. Stel jezelf de vraag: wat is de waarde van werk, naast andere zaken die mijn leven belangrijk en waardevol maken?” 

#3 Kan werk ons gelukkig maken?

“Ik denk het wel, maar wat versta je onder geluk? Om dat te definiëren moet je geluk eigenlijk uiteenrafelen. Martin Seligman, de grondlegger van de positieve psychologie, doet dat aan de hand van drie dimensies: het plezierige, het goede en het zinvolle leven. Plezierig staat hier voor positieve emoties. Goed staat voor dat doen waar je goed in bent en in je element zijn. En bij het zinvolle leven zie je je leven in relatie tot iets groters. Je maakt onderdeel uit van iets dat boven jou uitstijgt, zoals een traditie, familie of religie. In het essay heb ik de zoektocht naar werkgeluk aan de hand van deze driedeling gemaakt. En dat levert heel veel mooie aanknopingspunten op.” 

#4 Hoe houd je zelf je werk plezierig, goed en zinvol? 

“Plezierig werk bereik je onder meer door vriendschap op je werk, dat is veel belangrijker nog dan ik dacht. Om medewerkersbetrokkenheid te meten, heeft onderzoeksbureau Gallup de Q12 ontwikkeld. Een van de meest krachtige vragen in dat onderzoek is: “Heb je een beste vriend op het werk?”. Prachtige vraag. Neem en maak de tijd om elkaar te leren kennen, dat is goed voor het hele team. Het goede voorbeeld hierin van de teamleider laat medewerkers volgen. 
Goed werk draait onder meer om het kunnen gebruiken van je sterke punten. De Britse onderzoeker Alex Linley zegt: “Het inzetten van je sterkste punten is het kleinste dat je kunt doen om het grootste verschil te maken.”. Dat is heel erg waar. Zorgen dat medewerkers en leidinggevenden gaan redeneren vanuit sterke punten en die productief maken, kan heel veel betekenen in een bedrijf. Het lijkt een open deur, maar tijdens de lezingen die ik heb gedaan rond Mooi Werk maakt dit punt nog de meeste indruk.  
Zinvol werk is heel persoonlijk. Het werk contraproductief als een leidinggevende zegt: “Dit is voor mij zinvol en dat moeten jullie ook vinden.”. Het draait erom dat mensen voor zichzelf ontdekken wat hun leven zinvol maakt en het verband met hun werk vinden. Dat is natuurlijk iets anders dan collectieve ambitie, iets dat een leidinggevende absoluut wel moet onderstrepen.”

#5 Wat is de beste tip die u uzelf kunt geven? 

“Geef werk een acceptabele plek. Het leven is een mooi cadeau en leuk werk hoort daarbij. Maar overdrijf niet. Niemand kijkt terug op zijn leven met de woorden ‘had ik nog maar een dag extra gewerkt’. Mensen hebben juist spijt dat ze niet meer tijd hebben besteed aan vrienden en familie. Stel duidelijke grenzen aan werk. In je agenda en in je hoofd. Als je dat niet doet, lopen je dagen als vanzelf vol.”

#6 U eindigt het essay met: “Ik geloof ook dat er hoop is voor de werkende mens. Ja, er gaat veel fout in de wereld.” Wat bedoelt u daarmee? 

“Als je niet uitkijkt, is een bedrijf niet meer dan een winstmachine. Dat vind ik een armzalige opvatting van werk. Als het echt alleen daarom gaat, dan waren wij beklagenswaardige mensen. Ik denk dat een bedrijf ook een gemeenschap is waar de sociale factor erg belangrijk is. Een gemeenschap die is bedoeld om een grotere gemeenschap te dienen. Klinkt wellicht idealistisch, maar als je zo naar je werk kijkt, kan het heel mooi worden. En ontstaat er ruimte voor het goede en plezierige. Denk je alleen aan deadlines en rentabiliteit, dan wordt werk armetierig.”

Ben Tiggelaar is onafhankelijk schrijver, spreker en gedragswetenschapper. Hij is onder meer bekend van het boek Dromen, durven, doen en het seminar MBA in één dag.